و هرگز آن را آرزو نخواهند کرد، به سبب آنچه دستهایشان پیش فرستاده است؛ و آن معبود یگانه به ستمکاران داناست.
«وَلَن يَتَمَنَّوْهُ أَبَدًا»؛ هرگز آن را آرزو نخواهند کرد.
آیه پیشین از کسانی که سرای آخرت را ویژه خود میدانستند خواست اگر راست میگویند مرگ را آرزو کنند. اکنون دلیل گریز آنان در یک عبارت کوتاه آمده است:
«بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ»؛ به سبب آنچه دستهایشان پیش فرستاده است.
یعنی آنچه خود انجام دادهاند و نتیجهاش را پیشاپیش برای آینده خویش فرستادهاند. زبان میتواند از نجات، بهشت و جایگاه ویژه نزد خدا سخن بگوید، اما اعمال را نمیتوان با ادعا عوض کرد.
این هشدار برای ما نیز همان اندازه زنده است. ممکن است از رحمت، شفاعت و نجات سخن بگوییم، اما در خلوت خود بهتر میدانیم چه چیزی برای فردایمان پیش فرستادهایم. قرآن در جای دیگری میگوید:
«بَلِ الْإِنسَانُ عَلَىٰ نَفْسِهِ بَصِيرَةٌ»
بلکه آدمی بر خویشتن بیناست.
قیامت ۷۵:۱۴
«وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالظَّالِمِينَ»؛ آن معبود یگانه به ستمکاران داناست.
باز هم معیار، نام قوم یا عنوان مذهبی نیست؛ سخن از ظالمان است. آن معبود یگانه به آنچه انجام دادهایم و آنچه پشت ادعاهای خود پنهان میکنیم داناست.
آخرت با ادعا ساخته نمیشود. آنچه پیشاپیش برای آن میفرستیم، همان چیزی است که روزی با آن روبهرو خواهیم شد.