ۖ
آنگاه که پروردگارش به او گفت: تسلیم شو. گفت: برای پروردگار جهانیان تسلیم شدم.
آیه پیش گفت روی گرداندن از ملت ابراهیم سفاهت در حق خویش است. این آیه در یک جمله نشان میدهد ملت ابراهیم بر چه چیزی استوار بود:
«أَسْلِمْ» — تسلیم شو.
«أَسْلَمْتُ» — تسلیم شدم.
اسلام، برخلاف تصوری که در سنتهای فقهی و روایی به صورت نام یک جماعت مذهبی تثبیت شده، در زبان قرآن از ریشه س ل م و مصدر فعل «أَسْلَمَ» است: تسلیم شدن. همین آیه یکی از روشنترین شاهدهای آن است. خدا به ابراهیم نمیگوید نام یک مذهب را بپذیر؛ میگوید تسلیم شو، و ابراهیم پاسخ میدهد تسلیم شدم.
جهت این تسلیم نیز روشن است:
«لِرَبِّ ٱلْعَـٰلَمِينَ»
برای پروردگار جهانیان.
نه تسلیم قوم، نه خاندان، نه مذهب موروثی و نه پیشوای دینی؛ تسلیم برای پروردگار جهانیان. همین معنا چند آیه پیش نیز در دعای ابراهیم و اسماعیل آمده بود: «وَٱجْعَلْنَا مُسْلِمَيْنِ لَكَ»؛ ما را برای خودت دو تسلیمشده قرار بده.
پس «مسلم» پیش از آنکه عنوانی باشد که کسی بر خود بگذارد، وصف کسی است که تسلیم خدا شده است. انسان میتواند نام مسلمان بر خود داشته باشد، اما همچنان باید از خود بپرسد: آیا من واقعا برای پروردگار جهانیان تسلیمم؟
بحث گستردهتر درباره معنای اسلام و تفاوت آن با دین، شریعت و هویت مذهبی در پژوهش دین، اسلام و شریعت در قرآن آمده است.