ریشهٔ ص ر ص ر — صَرْصَر؛ باد سردِ گزنده، صدای تیز و وزش سهمگین
صورت‌های قرآنی و لغوی
۱. معنای ریشه و ساختمان واژه
«صَرْصَر» در زبان عربی وصف بادی است که به سرمای بسیار شدید یا صدای سخت و زوزه‌مانند شناخته می‌شود. این واژه در قرآن سه بار آمده و در هر سه مورد، بادی را توصیف می‌کند که بر قوم عاد فرستاده شد و به نابودی آنان انجامید.
در «العین»، از کهن‌ترین فرهنگ‌های جامع عربی، دو توضیح برای این واژه آمده است: «رِيحٌ صَرْصَرٌ: ذَاتُ صِرٍّ»؛ یعنی بادی که سرمای سخت دارد، و توضیح دیگری که آن را به صدای باد مربوط می‌داند.
کتاب العین؛ سرمای سخت و صدای باد
در «لسان العرب» نیز آمده است: «رِيحٌ صَرْصَرٌ: شَدِيدَةُ الْبَرْدِ، وَقِيلَ: شَدِيدَةُ الصَّوْتِ»؛ یعنی باد صرصر، بادی بسیار سرد است و در توضیحی دیگر، بادی با صدای شدید.
این دو معنا در زبان عربی شناخته شده‌اند، اما دقیقاً یک چیز نیستند.
سرما ویژگی دمایی باد است، در حالی که صدا به کیفیت شنیداری آن مربوط می‌شود. ممکن است بادی بسیار سرد باشد، بی‌آنکه صدای مهیبی داشته باشد؛ همان‌گونه که بادی شدید و پرصدا لزوماً سرد نیست.
بنابراین، نمی‌توان تنها با تکیه بر یکی از این دو معنا، معنای دیگر را از تاریخ واژه حذف کرد.
در کاربرد قرآنی، باد صرصر با ویرانی و نابودی همراه شده است. اما این نتیجهٔ ویرانگر نباید سبب شود که «صرصر» را مستقیماً به معنای «نابودکننده» تعریف کنیم.
«صَرْصَر» وصف باد است و نابودی قوم عاد، نتیجه‌ای است که قرآن دربارهٔ همان باد بیان می‌کند.
از نظر ساختمان، «ص ر ص ر» ماده‌ای چهارحرفی است که از تکرار دو حرف «ص ر» ساخته شده است. فعل «صَرْصَرَ» بر وزن «فَعْلَلَ» قرار دارد و مصدر آن «صَرْصَرَة» است.
در زبان عربی، چنین ساختمان‌هایی گاهی برای بیان صداهای تکرارشونده، لرزش یا حرکت‌های پی‌درپی به کار می‌روند. اما تنها از تکرار حروف نمی‌توان نتیجه گرفت که باد صرصر الزاماً با ضربه‌های جداگانه، موج‌های منظم یا دوره‌های زمانی مشخص می‌وزیده است.
برای تعیین چنین ویژگی‌هایی به شواهد مستقل نیاز داریم.
۲. پیوند صرصر با صِرّ و صَریر
صِرّ؛ سرمای سخت و گزنده
در زبان عربی، «صِرّ» با کسرهٔ صاد به سرمای شدید گفته می‌شود.
در فرهنگ‌های لغوی، این واژه به‌ویژه برای سرمایی ثبت شده که به گیاهان و کشتزارها آسیب می‌رساند.
در منابع لغوی، از جمله «العین» و «لسان العرب»، «صِرّ» سرمایی معرفی شده که می‌تواند به گیاهان برسد و آنها را آسیب‌دیده سازد.
در همین منابع، «رِيحٌ صِرٌّ» برای باد بسیار سرد آمده است.
این کاربرد به معنای سرمایی معمولی و آسایش‌بخش نیست، بلکه به سرمایی اشاره دارد که شدت آن می‌تواند به موجودات زنده یا محصولات کشاورزی آسیب برساند.
از همین میدان معنایی، برخی لغویان «صَرْصَر» را توضیح داده‌اند.
به این اعتبار، باد صرصر می‌تواند بادی باشد که سرمای آن بسیار شدید شده است.
این تحلیل با ساختمان تکراری واژه نیز ارتباط داده شده است؛ گویی صورت چهارحرفی، شدت ویژگیِ موجود در «صِرّ» را برجسته می‌سازد.
اما باید میان این توضیح و اشتقاق تاریخی قطعی تفاوت گذاشت. وجود دو صورت نزدیک و دو معنای مرتبط، به‌تنهایی مسیر پیدایش یکی از دیگری را اثبات نمی‌کند.
صَریر؛ صدای تیز و ممتد
شاخهٔ دیگری از این خانوادهٔ زبانی با صدا ارتباط دارد.
در عربی، «صَرَّ الْبَابُ» دربارهٔ دری گفته می‌شود که هنگام حرکت، صدای تیز و کشیده ایجاد می‌کند.
همچنین «صَرَّ الْقَلَمُ» برای صدای قلم و «صَرَّ الْجُنْدُبُ» برای صدای حشره‌ای مانند جیرجیرک ثبت شده است.
«صَرِير» نام چنین صداهایی است.
ویژگی این صداها می‌تواند تیزی، کشیدگی یا تکرار باشد. برای مثال، صدای در هنگام باز و بسته شدن ممکن است کشیده و آزاردهنده باشد؛ صدای بعضی حشرات نیز به‌صورت پی‌درپی شنیده می‌شود.
در «العین»، میان «صَرَّ» و «صَرْصَرَ» از نظر کیفیت صوتی تفاوت گذاشته شده است.
در این توضیح، صدای ممتد می‌تواند با «صَرَّ» بیان شود، اما اگر صدا با بازگشت و تکرار همراه باشد، ساخت «صَرْصَرَ» نیز به کار می‌رود.
این نکته نشان می‌دهد که تکرار حروف در این خانواده، با یک کاربرد واقعی صوتی همراه است؛ نه صرفاً تصوری که از شکل نوشتاری واژه ساخته شده باشد.
ازاین‌رو، ارتباط «صَرْصَر» با صدای باد، پشتوانهٔ لغوی دارد.
هنگامی که باد با شدت از میان موانع یا در فضای باز عبور می‌کند، ممکن است صدایی تیز، کشیده یا زوزه‌مانند پدید آورد. چنین تجربه‌ای برای توضیح کاربرد صوتی واژه قابل فهم است.
بااین‌حال، نباید از این توضیح نتیجه گرفت که «صرصر» در قرآن حتماً نام یک نوع صدای فیزیکی با بسامد مشخص بوده است.
در خوانش صوتی، واژه به کیفیت شنیداری باد اشاره می‌کند، نه به اندازه‌گیری علمی صدای آن.
آیا سرمای شدید و صدای تیز از یک منشأ آمده‌اند؟
ابن سکیت در توضیح «رِيحٌ صَرْصَرٌ» دو احتمال مطرح کرده است.
در احتمال نخست، واژه با «صِرّ» به معنای سرمای سخت ارتباط دارد.
در احتمال دوم، آن را به «صَرِير» و «صَرَّة» در معنای صدا و فریاد مربوط می‌داند.
زجاج نیز رابطهٔ صورت‌های «صَرَّ» و «صَرْصَرَ» را از نظر تکرار حروف و کیفیت صدا بررسی کرده است.
لسان العرب؛ نقل ابن سکیت و زجاج دربارهٔ سرما و صدا
این توضیح‌ها نشان می‌دهند که حتی در میان لغویان کهن نیز یک تحلیل تاریخیِ مورد توافق دربارهٔ منشأ «صرصر» وجود نداشته است.
بنابراین، نباید دو شاخهٔ سرمای شدید و صدای سخت را به‌اجبار از یک معنای نخستین استخراج کرد.
ممکن است واژه در یکی از این میدان‌ها پدید آمده و سپس به میدان دیگر گسترش یافته باشد. همچنین ممکن است نزدیکی آوایی و کاربردیِ چند ساختمان در طول زمان موجب هم‌پوشانی آنها شده باشد.
اما تعیین دقیق این مسیر به شواهدی نیاز دارد که تنها از تعریف‌های فرهنگ‌های موجود به دست نمی‌آیند.
برای پژوهش قرآنی، آنچه روشن است، ثبت دو معنای معتبر برای وصف باد صرصر است.
۳. صورت‌های زبانی و شواهد عربی
فعل و مشتق‌های مهم
در زبان عربی، چند صورت مرتبط با این خانواده ثبت شده است.
صَرْصَرَ: فعلی چهارحرفی که برای صدای شدید و تکرارشونده به کار می‌رود؛ مانند صدای بعضی پرندگان.
يُصَرْصِرُ: مضارع فعل، به معنای صدای تیز یا پی‌درپی ایجاد می‌کند.
صَرْصَرَة: مصدر فعل؛ صدای شدید، تیز یا بازگشت‌کننده.
صَرْصَر: وصف شناخته‌شدهٔ باد بسیار سرد یا پرصدا. همین صورت در قرآن آمده است.
صُرْصُور: در ضبطِ لغویِ مربوط به حشره، با ضمهٔ صاد، نام جانوری کوچک و صدادار است. نام‌گذاری‌های جانوری در منابع و گویش‌ها یکسان نیستند؛ نباید همهٔ ویژگی‌های یک حشرهٔ امروزی را به معنای وصف قرآنی باد منتقل کرد.
تاج العروس؛ ضبط صُرْصُور و نام جانور
در بعضی منابع، «صَرْصَرَ» برای جمع کردن چهارپایان پراکنده نیز ثبت شده است. این کاربرد با شاخهٔ صدا و سرما یکسان نیست و صرف ثبت آن زیر همین ساختمان، پیوند معنایی تاریخیِ قطعی را اثبات نمی‌کند.
در قرآن، تنها وصف «صَرْصَر» به کار رفته است. هیچ‌یک از فعل‌ها یا مشتق‌های دیگر این خانواده در متن قرآن نیامده‌اند.
صدای باز و شاهین در شعر عربی
یکی از شواهد روشن کاربرد صوتی این خانواده در شعر جریر آمده است.
جریر در مرثیهٔ فرزندش سواده، تصویری از باز شکاری به کار برده و گفته است:
لَكِنْ سَوَادَةُ يَجْلُو مُقْلَتَيْ لَحِمٍ
بَازٍ يُصَرْصِرُ فَوْقَ الْمَرْقَبِ الْعَالِي
برگردان توضیحی: «اما سواده، چشمانی چون چشمانِ بازی گوشت‌خوار و تیزنگر آشکار می‌سازد؛ بازی که بر فراز جایگاهی بلند بانگ می‌زند.» در این بیت، «يُصَرْصِرُ» به صدای باز اشاره دارد و «لَحِم» به گوشت‌خواری یا میل به گوشت مربوط است.
مبرد در «الکامل» تشبیه چشمان سواده به چشمان باز را توضیح می‌دهد و «يُصَرْصِرُ» را به صدا کردن پرنده مربوط می‌داند. در نقل بیت، آغازهایی چون «هذا»، «ذاكم»، «أمسى» و «لكن» و نیز «المربأ» در برابر «المرقب» گزارش شده‌اند؛ متن نقل‌شدهٔ این پژوهش حفظ شده است.
الکامل للمبرد؛ تشبیه چشمان و صدای باز
در این شاهد، واژه هیچ ارتباطی با سرمای هوا ندارد. موضوع آن صدایی است که پرنده ایجاد می‌کند.
این کاربرد نشان می‌دهد که شاخهٔ صوتی «ص ر ص ر» مستقل از وصف باد نیز در عربی شناخته شده است.
جریر شاعر دورهٔ اموی است و شعر او پس از نزول قرآن سروده شده است. ازاین‌رو، این بیت شاهدی برای ثبت کاربرد در عربی کهن است، اما نباید آن را شاهد مستقل از دورهٔ پیش از قرآن معرفی کرد.
طبقات فحول الشعراء؛ اختلاف روایت مرثیه
کاربرد در توصیف باد
در شعری که به حُطَیئه، شاعر نزدیک به دورهٔ ظهور اسلام، نسبت داده شده، چنین آمده است:
الْمُطْعِمُونَ إِذَا هَبَّتْ بِصَرْصَرَةٍ
وَالْحَامِلُونَ إِذَا اسْتُوْدُوا عَنِ النَّاسِ
برگردان توضیحی: «آنان که چون بادِ سرد و سخت بوزد، خوراک می‌دهند؛ و چون دیه از مردم خواسته شود، آن را بر عهده می‌گیرند.» در تفسیر قرطبی، «اسْتُودُوا» به درخواست دیه توضیح داده شده و پایان مصراع «عَلَى النَّاسِ» نقل شده است؛ ضبط «عَنِ النَّاسِ» نیز در منابع تفسیری دیگر آمده است. پس نباید معنای دقیق دیه را بی‌توضیح به هر تعهد مالی گسترش داد.
قرطبی؛ شاهد حطیئه و توضیح درخواست دیه
«صَرْصَرَة» در اینجا با وزیدن باد همراه شده است.
این شاهد برای شناخت کاربرد واژه در توصیف شرایط دشوار محیطی سودمند است.
بااین‌حال، انتساب این بیت در منابع تفسیری نقل شده و تاریخ دقیق سرودن آن روشن نیست. بنابراین، نمی‌توان آن را به‌تنهایی دلیل قطعی بر کاربرد همین صورت پیش از نزول قرآن دانست.
در مجموع، شواهد زبانی نشان می‌دهند که «صرصر» در دو میدانِ صدای شدید و باد سرد یا سخت شناخته شده است.
اما نباید با کنار هم گذاشتن چند شاهد، بی‌دلیل نتیجه گرفت که تمام بادهای صرصر الزاماً هم‌زمان دارای بیشترین شدت صدا و پایین‌ترین دما بوده‌اند.
۴. صرصر در قرآن؛ باد فرستاده‌شده بر عاد
ریشهٔ «ص ر ص ر» سه بار در قرآن آمده است؛ در فصلت ۴۱:۱۶، قمر ۵۴:۱۹ و حاقه ۶۹:۶.
پیکرهٔ عربی قرآن؛ سه کاربرد وصفی
هر سه کاربرد وصف «رِيح» هستند و به رویداد نابودی قوم عاد مربوط می‌شوند.
فصلت ۴۱:۱۶؛ باد صرصر در روزهای سخت
سورهٔ فصلت، ۴۱:۱۶
فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِيحًا صَرْصَرًا فِي أَيَّامٍ نَحِسَاتٍ لِنُذِيقَهُمْ عَذَابَ الْخِزْيِ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَخْزَىٰ وَهُمْ لَا يُنْصَرُونَ
برگردان پیشنهادی این پژوهش:
«پس بر آنان بادی سخت و زوزه‌کش فرستادیم، در روزهایی شوم، تا عذاب خوارکننده را در زندگی دنیا به آنان بچشانیم؛ و عذاب آخرت خوارکننده‌تر است و آنان یاری نخواهند شد.»
در این آیه، «صَرْصَرًا» وصف «رِيحًا» است. هر دو منصوب و نکره‌اند.
بنابراین، واژه در اینجا نام یک موجود مستقل نیست؛ بلکه کیفیت بادی را مشخص می‌کند که بر قوم عاد فرستاده شده است.
عبارت «فِي أَيَّامٍ نَحِسَاتٍ» زمان وقوع رویداد را توصیف می‌کند و «لِنُذِيقَهُمْ عَذَابَ الْخِزْيِ» پیامد و هدف بیان‌شدهٔ آن را روشن می‌سازد.
در آیهٔ پیشین، فصلت ۴۱:۱۵، از تکبر قوم عاد و ادعای برتری آنان در قدرت سخن رفته است.
ازاین‌رو، فرستاده شدن باد در ادامهٔ روایت، پاسخ به رفتار همان قوم معرفی می‌شود.
اما معنای «صرصر» را نباید از نتیجهٔ عذاب استخراج کرد.
واژه وصف باد است و سیاق نشان می‌دهد که آن باد چگونه در نابودی قوم نقش داشته است.
اگر خوانش صوتی را برگزینیم، مقصود بادی با صدای تیز و سهمگین است.
اگر خوانش سرمایی را برگزینیم، مقصود بادی با سرمای بسیار سخت و گزنده است.
هر دو معنا در منابع کهن پشتوانه دارند. از خود این آیه، بدون بررسی دیگر شواهد، نمی‌توان یکی را با قطعیت تنها معنای ممکن اعلام کرد.
طبری؛ نقل دیدگاه‌های شدت، سرما و صدا
قمر ۵۴:۱۹؛ باد صرصر و استمرار عذاب
سورهٔ قمر، ۵۴:۱۹
إِنَّا أَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِيحًا صَرْصَرًا فِي يَوْمِ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ
برگردان پیشنهادی این پژوهش:
«ما بر آنان بادی سخت و زوزه‌کش فرستادیم، در روزی شوم و ادامه‌دار.»
در این آیه نیز «صَرْصَرًا» وصف «رِيحًا» است و همان معنای کاربرد پیشین را دارد.
تفاوت در تعبیر زمانی است.
در فصلت از «أَيَّامٍ نَحِسَاتٍ» سخن رفته، اما در قمر «يَوْمِ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ» آمده است.
این دو تعبیر نباید بدون بررسی، دو رویداد کاملاً جدا دانسته شوند؛ زیرا هر دو دربارهٔ عذاب قوم عاد هستند.
در قمر، «يوم» می‌تواند به آغاز یا مقطع مشخصی از رویداد اشاره کند و «مستمر» نیز استمرار سختی یا شومی آن وضعیت را برجسته سازد.
در حاقه ۶۹:۷، مدت رویداد هفت شب و هشت روز بیان شده است. پس سخن گفتن از یک روز در قمر، به‌خودی‌خود نفی امتداد چندروزهٔ رویداد نیست.
در عین حال، نباید «مُسْتَمِرٍّ» را بی‌دلیل به خودِ «صَرْصَر» منتقل کنیم و از ساختمان واژهٔ صرصر نتیجه بگیریم که باد حتماً بی‌وقفه و با یک شدت ثابت می‌وزیده است.
استمرارِ زمان و کیفیت باد دو موضوع جدا هستند که هرکدام تعبیر مخصوص خود را دارند.
پیامد باد در آیهٔ بعد
در قمر ۵۴:۲۰ آمده است که باد، مردم را از جا برمی‌کند و آنان مانند تنه‌های کنده‌شدهٔ درخت خرما می‌شوند.
این توصیف نکته‌ای مهم دربارهٔ قدرت ویرانگر رویداد دارد.
آنچه از سیاق روشن می‌شود، نیروی بسیار شدید بادی است که انسان‌ها را از جای خود می‌کند و بر زمین می‌افکند.
این ویژگی می‌تواند با بادی پرصدا و سهمگین سازگار باشد؛ همان‌گونه که سرمای شدید نیز می‌تواند یکی از ویژگی‌های همان باد بوده باشد.
اما قدرت برکندن اجسام، به‌تنهایی دمای باد را مشخص نمی‌کند.
پس نمی‌توان تنها از نتیجهٔ ویرانگرِ آیهٔ ۲۰ اثبات کرد که معنای «صرصر» حتماً سرمای شدید است یا حتماً صدای شدید.
آنچه قطعی‌تر است، ارتباط وصف صرصر با بادی است که در این روایت، نیروی ویرانگر داشته است.
حاقه ۶۹:۶؛ باد صرصر و وصف عاتیة
سورهٔ حاقه، ۶۹:۶
وَأَمَّا عَادٌ فَأُهْلِكُوا بِرِيحٍ صَرْصَرٍ عَاتِيَةٍ
برگردان پیشنهادی این پژوهش:
«و اما عاد، با بادی سخت و زوزه‌کش و سرکش نابود شدند.»
در این آیه، «صَرْصَرٍ» مجرور است؛ زیرا وصف «رِيحٍ» آمده که با حرف «بِـ» مجرور شده است.
پس از آن، «عَاتِيَةٍ» نیز به‌عنوان وصف دیگری برای همان باد آمده است.
این ساختمان اهمیت دارد.
اگر «صرصر» را تنها به معنای باد شدید بگیریم و «عاتیه» را نیز تنها «شدید» ترجمه کنیم، تفاوت دو وصف کم‌رنگ می‌شود.
«عَاتِيَة» از خانوادهٔ «ع ت و» است و با تجاوز از حد، سرکشی و شدتِ فراتر از اندازهٔ معمول ارتباط دارد.
در سیاق باد، این وصف می‌تواند نیروی مهارنشدنی و سهمگین آن را بیان کند.
اما «صرصر» ویژگی صوتی یا سرمایی باد را برجسته می‌سازد.
بنابراین، این دو وصف می‌توانند مکمل یکدیگر باشند: بادی دارای کیفیت صرصر که از نظر شدت و نیروی ویرانگر نیز عاتی بوده است.
وجود «عاتیه» به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که «صرصر» حتماً فقط به معنای صدا یا سرماست، اما نشان می‌دهد که قرآن برای بیان شدتِ فراتر از حد، واژهٔ مستقلی نیز به کار برده است.
مدت باد و نتیجهٔ آن
در حاقه ۶۹:۷، از هفت شب و هشت روزِ پیوسته سخن رفته است. سپس وضعیت مردمِ ازپادرآمده به تنه‌های توخالی درخت خرما تشبیه شده است.
این ادامه نشان می‌دهد که نابودی قوم عاد با رویدادی کوتاه و بی‌اثر توصیف نشده است.
در احقاف ۴۶:۲۴ و احقاف ۴۶:۲۵ نیز از بادی سخن رفته که قوم ابتدا آن را ابرِ باران‌آور پنداشتند، اما در ادامه به‌عنوان بادی حامل عذاب معرفی شد که آنچه را مأمور به نابودی‌اش بود از میان برد.
این آیات به فهم گسترهٔ رویداد کمک می‌کنند، اما همهٔ ویژگی‌های آنها را نباید جزو معنای واژهٔ «صرصر» قرار داد.
برای نمونه، «صرصر» به‌تنهایی به معنای باد هشت‌روزه نیست. مدت رویداد از حاقه ۶۹:۷ به دست می‌آید.
همچنین «صرصر» خودِ نام فروپاشی خانه‌ها و نابودی مردم نیست؛ این پیامدها در آیات مرتبط توصیف شده‌اند.
این تفاوت میان معنای لغوی واژه و نتیجهٔ رویداد، برای ترجمهٔ دقیق ضروری است.
۶. جمع‌بندی و پیشنهاد ترجمه
«ص ر ص ر» ماده‌ای چهارحرفی با ساختمان تکراری است که در عربی، دو میدان معنایی مهم برای آن ثبت شده است.
نخست، سرمای شدید و گزنده؛ به‌ویژه در وصف باد.
دوم، صدای تیز، سخت و گاهی تکرارشونده؛ مانند صدای بعضی پرندگان و بادهای پرصدا.
لغویان کهن دربارهٔ ارتباط این دو شاخه با مادهٔ «ص ر ر» توضیح‌های متفاوتی ارائه کرده‌اند. برخی منشأ آن را با «صِرّ» به معنای سرما و برخی با «صَریر» و صدای شدید مرتبط دانسته‌اند.
این اختلاف را نباید با ساختن یک معنای کلی و بی‌دلیل از میان برد.
در قرآن، «صَرْصَر» سه بار آمده است. هر سه کاربرد وصف بادی‌اند که بر قوم عاد فرستاده شده است.
در فصلت ۴۱:۱۶، باد صرصر در روزهای سخت و زیان‌بار بر آنان فرستاده می‌شود.
در قمر ۵۴:۱۹، همان وصف در کنار بیان زمان رویداد آمده و آیهٔ بعد قدرت ویرانگر باد را توصیف می‌کند.
در حاقه ۶۹:۶، «صرصر» با وصف «عاتیه» همراه شده است و ادامهٔ آیات مدت و پیامد نابودی را نشان می‌دهد.
از نظر لغوی، هر دو معنای سرمای شدید و صدای سخت برای وصف باد پشتوانه دارند.
با توجه به کاربرد مستقل «صَرْصَرَ» برای صدای پرندگان و توضیح‌های کهن دربارهٔ صدای شدید باد، خوانش صوتی از پشتوانهٔ روشن برخوردار است. از سوی دیگر، ارتباط «صرصر» با «صِرّ» و سرمای گزنده نیز در فرهنگ‌های کهن صریحاً ثبت شده است.
ازاین‌رو، نمی‌توان سرمای شدید را از معنای واژه حذف کرد یا آن را در همهٔ کاربردها قطعی و انحصاری دانست.
معنای کوتاه ریشه: صدای تیز و شدید، گاه تکرارشونده؛ در وصف باد، سرمای بسیار سخت یا صدای سهمگین و زوزه‌مانند.
معنای صورت‌های قرآنی و پیشنهاد ترجمه:
صَرْصَرًا — فصلت ۴۱:۱۶: وصف باد فرستاده‌شده بر قوم عاد؛ بادی دارای سرمای شدید یا صدای سخت و زوزه‌کش. پیشنهاد ترجمه: «سخت و زوزه‌کش».
صَرْصَرًا — قمر ۵۴:۱۹: همان وصف باد در رویداد نابودی عاد. پیشنهاد ترجمه: «سخت و زوزه‌کش».
صَرْصَرٍ — حاقه ۶۹:۶: وصف باد همراه با «عَاتِيَةٍ»؛ بادی با کیفیت سخت و آزاردهندهٔ صرصر که در سیاق، نیرویی سهمگین دارد. پیشنهاد ترجمه: «سخت و زوزه‌کش».
ترجمهٔ «باد بسیار سرد» نیز بر پایهٔ یکی از معانی معتبر لغوی قابل دفاع است. اما «باد زوزه‌کش» ویژگی صوتیِ ثبت‌شده در منابع و ساختمان آوایی واژه را برای خواننده روشن‌تر می‌سازد.
اگر مقصود حفظ هر دو احتمال در یک عبارت باشد، می‌توان در توضیح واژه از «باد گزنده و زوزه‌کش» استفاده کرد؛ با این احتیاط که گزندگی لزوماً سرمای هوا را به‌طور قطعی ثابت نمی‌کند.
نتیجهٔ اصلی این پژوهش آن است که صرصر در قرآن وصف باد است، نه نام مستقل عذاب یا نابودی.
این باد در سه آیه به‌عنوان عامل نابودی قوم عاد معرفی شده، اما ویژگی‌های دیگری مانند مدت وزش، شدت نیروی ویرانگر و پیامد آن با واژه‌ها و جمله‌های جداگانه بیان شده‌اند.
معنای ریشه باید میان سرمای شدید و صدای سخت تمایز نگه دارد و از تبدیل هر احتمال لغوی به حکم قطعی دربارهٔ چگونگی طبیعیِ رویداد پرهیز کند.
در عین حال، نباید از شدت و خشونت فضای آیات غافل شد. قرآن از بادی معمولی سخن نمی‌گوید؛ بلکه بادی را توصیف می‌کند که در رویدادی سهمگین، زندگی قوم عاد را درهم شکست.
این نتیجه از مجموع آیات روشن است، در حالی که ویژگی دقیق «صرصر» همچنان باید با تکیه بر شواهد لغوی و درجهٔ اطمینان مناسب ترجمه و توضیح داده شود.